::

پایگاه جامع دریایی

دسته بندی :مقالات تاریخ انتشار :۱۳۹۸/۲/۶
پرورش ماهیان دریایی در قفس؛ فرصتی طلایی در عرصه آبزی پروری

دنیای امروز با سه چالش عمده یعنی فقدان آب شیرین، کمبود غذا و تخریب محیط زیست مواجه است.روزانه هزاران نفر در جهان به واسطه کمبود مواد غذایی می میرند و نوح مرگ و میر ناشی از کمبود غذت با افزایش جمعیت شدت می یابد.برای مقابله با این چالش بزرگ، بشر باید شیوه های جدیدی را به کار گیرد تا میزان تولید مواد غذایی را افزایش دهد. در حالی که تولید گوشت قرمز و محصلات کشاورزی با برخی محدودیت ها روبه روست، در عوض دریاها که نزدیک به 75 درصد سطح کره زمین را اشغال کرده اند، یکی از ظرفیت های بالقوه برای تولید مواد غذایی هستند که در دسترس بشر قرار دارند. روند رشد فزاینده جمعیت، محدودیت منابع غذایی و کاهس صید برخی از گونه های دریایی در جهان، اولویت استفاده از منابع آب شیرین برای شرب و کشاورزی، کشورهای تولید کننده آبزیان را در سال های اخیر به سمت آبزی پروری دریایی، به ویژه پرورش ماهیان دریایی سوق داده است.ظرفیت تولید بالا به علت وسعت دریا،قدرت خودپالایی بالا در محیط های دریایی، تهویه خوب آب در محیط پرورش، عدم نیاز به اکسیژن دهی، کاهش هزینه های استهلاک و تعمیر و نگهداری، استفاده از محیط طبیعی، شرایط مناسب پرورشی برای تولید ماهیان با ارزش از مزایایی هستند که ما را در استفاده از روش پرورش ماهی  در قفس های دریایی ترغیب کرده است.

بر اساس گزارش سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد، صید جهانی آبزیان به حدی رسیده است که با شیوه های کنونی مدیریت ذخایر، نمی توان تولید بیشتری را انتظار داشت. از سوی دیگر، تقاضا برای ماهی و دیگر غذاهای دریایی رو به فزونی است. در طی دو دهه اخیر، پرورش آبزیان با رشد سالانه حدود 8 درصد سریع ترین و با ثبات ترین نرخ رشد را در تولید پروتئین های جانوری در جهان داشته است. در سال 2014 میلادی میزان تولید آبزیان پرورشی به حدود 100 میلیون تن رسیده است که 60 میلیون تن آن مربوط به آبزیان دریایی و آب شور و 40 میلیون تن آن به آبزیان آب شیرین بوده است. از 60میلیون تن آبزیان دریایی پرورشی، 25 میلیون تن سهم جانوران آبزی همچون 6 میلیون تن ماهیان دریایی پرورشی است.

چین به تنهایی بیش از نیمی از تولیدات آبزی پروری را به خود اختصاص می دهد و پس از چین، کشورهایی مانند اندونزی، هند، ویتنام، فیلیپین، نروژ و ژاپن در زمره بزرگترین تولید کنندگان آبزیان پرورشی در سال 2014 بوده است. بر اساس آخرین آمار، 62 کشور در دنیا به فعالیت پرورش ماهی در قفس مشغول هستندکه میزان تولید ماهی در قفس های آب شیرین و دریایی در سال های اخیر  ( آمار ارائه شده از 25 کشور ) به بیش از 5.3 میلیون تن رسیده است.

ماهی آزاد اقیانوس اطلس، تن ماهیان، انواع شاتک ها و نیم ماهیان، هامور ماهیان، قزل آلا از ماهیانی هستند که بیشترین سهم را در این شیوه تولید دارند.

در اواخر دهه 80 موضوع پرورش ماهی در قفس مورد تاکید مسولان عالی وزارت جهاد کشاورزی قرار گرفت و متعاقبا با حضور بخش غیردولتی و با مساعدت سازمان شیلات ایران طرح های پایلوت آزمایشی در مقیاس تجاری در استان های گیلان، مازندران، بوشهر، هرمزگان و خوزستان به اجرا در آمده است. بزرگترین پرورش ماهی در قفس شرکت آرام صید در استان بوشهر است که با مشارکت بانک کشاورزی به بهره برداری رسیده است.

وجود گونه های بومی قابل پرورش در تمامی آب های ساحلی جنوب و شمال کشور وجود شرایط زیست محیطی و امکانات مناسب اکولوژیک در سواحل سرزمینی کشور، امکان به کارگیری سیستم های نوین پرورش ماهیان دریایی در قفس، وجود مناطق پناهگاهی مانند جزایر قشم و کیش و خوریات به عنوان مکان هایی مناسب راه اندازی مزارع پرورش ماهیان دریایی در قفس، زمینه افزایش بخش های خصوصی علاقمند سرمایه گذاری از فرصت های و نقاط قوت پرورش ماهی در قفس می باشد.

·         ظرفیت های تولید ماهیان دریایی در قفس

مطالعه توسعه پرورش ماهیان دریایی در قفس سال 1397 توسط شرکت "Refa" از کشور نروژ با کمک کارشناسان بخش های مختلف شیلات ایران آغاز شد. در این مطالعات خصوصیات محیطی آبزیان، انتخاب محل ها، گونه های مناسب برای پرورش، بازاریابی، اقتصاد، اشتغال و دورنمای توسعه پرورش ماهی در قفس های دریایی در آب های دریای خزر و دریای عمان و خلیج فارس مورد بررسی قرار گرفته است.

این مطالعات نشان می دهد در سواحل شمالی کشور حدود 950 کیلومتر نوار ساحلی داریم که طبق برآوردهای صورت گرفته حدود 300 هزار تن پتانسیل تولید انواع ماهیان را دارد و در سواحل جنوب کشور نیز بیش از 2 هزار کیلومتر نوار ساحلی وجود دارد که می توان بیش از 450 هزار تن انواع ماهیان را در آن تکثیر و پرورش داد.

·         خلیج فارس

عمق قسمت شمال غربی خلیج فارس کم است ولی در بخش های مرکزی وشرقی در نزدیکی سال و در مجاورت کوه ها و جزایر افزایش می یابد. با توجه به اینکه در مطالعات اولیه فقط مناطق نزدیک به ساحل مدنظر قرار گرفته اند. بنابراین در این مرحله عمق 2025 متری برای استقرار قفس ها توصیه می شود.

·         سواحل استان خوزستان

به دلیل کدورت آب و کم عمق بودن دریا، بهره برداری برای پرورش ماهی در قفس محدود است. در این استان در بعضی از خوریات موجود منشعب از خوز موسی و یا در مکان استقرار قفس های فعلی در خورغزاله می توان با نصب قفس  های کوچک تا متوسط از جنس چوب اقدام به پرورش ماهی در فقس کرد. همچنین امکان استقرار قفس ها در نواحی دور از ساحل ( 7-6 کیلومتری ) در منطقه هندیجان وجود دارد.

·         سواحل استان بوشهر

سواحل استان بوشهر برای احداث مزرعه پرورش ماهی در قفس مناسب است و قفس هایی از جنس پلی اتیلن با مقاومت در برابر امواج 6 متری می تواند مورد استفاده قرار گیرد. در این استان مناطق خارکو، کنگان، تنبک، اختر و طاهری برای استقرار قفس مناسب اند.

·         سواحل استان هرمزگان

این استان برای احداث مزرعه پرورش ماهی در قفس بسیار مناسب استو قفس های از جنس پلی اتیلن با مقاومت در برابر امواج 6 متری می تواند مورد استفاده قرار گیرد. در این استان مناطق ساحلی کوهست، جزیره الرک( شمال، شمال غربی و شمال شرقی )، جزیره هنگام، جزیره قشم (جنوب شرقی)، جزیره فارو، جزیره کیش، جزیره هندورابی، بنادر خارک، گرزه، شیرویه، مقام و بندر جوادالائمه مناسب پرورش ماهی در قفس هستند.

·         دریای عمان

در سواحل دریای عمان حنس بستر و عمق آب در نواحی ساحلی بسیار مناسب است. با وجود بادهای موسمی در منطقه مشکلات عملیاتی بیشتر است و نیاز به استقرار قفس های مقاوم به شرایط نامساعد امواج و در مکان های با عمق مناسب فراتر از 30 متر است. سواحل شرقی اطراف چابهار برای استقرار قفس های پایه کششی یا غوطه ور مناسب است. این سواحل برای مراحل بعدی توسعه صنعت توصیه می شود.

·         دریای مازندران

با توجه به وسعت خطوط ساحلی ظرفیت پیش بینی اولیه پرورش ماهی در دریای مازندران 300 هزار تن از گونه های فیل ماهی، ماهی آزاد و قزل آلای رنگین کمان در قفس های مقاوم به امواج بلند حداکثر 10 متر در نواحی نزدیک به ساحل امکان پذیر است. بدیهی است در صورت استقرار قفس ها در مناطق دور از ساحل این ظرفیت افزایش خواهند یافت.

با توجه به عنایت دولت به پرورش ماهی در قفس، امید است با ظرفیت بالقوه ای که در سواحل جنوب و شمال کشور عزیزمان وجود دارد بتوانیم سهم مهمی در ایجاد اشتغال و تولید انواع ماهیان دریایی داشته باشیم. ظرفیتی که بسیاری از کشورها از آن محروم اند  در حسرت انند.










   ------------------
   علیرضا کیهان‌پور

کلمات کلیدی

اخبارشیلات   اخبارشیلاتی   اخبارصید و صیادی   اخبارخلیج فارس   اخبار دریایی عمان  

::