::

پایگاه جامع دریایی

دسته بندی :مقالات تاریخ انتشار :۱۳۹۸/۳/۷
گاز مایع طبیعی و اهمیت نقش آن در تامین انرژی در کشتیرانی آینده

یکی از معضلات مصرف سوختهای فسیلی در کشتی‌ها مقدار سولفور و تولید گازها با فرمول کلی SOx  که عامل بارانهای اسیدی می‌باشند. سوخت غالب شناورهای دریایی در حال حاضر بیشتر سوخت سنگین (نفت کوره)۱۸۰ و ۳۸۰ سانتی استاک می‌باشد و تخمین زده می‌شود که ۵ تا ۷ درصد سوخت مصرفی دنیا را شامل  گردد. ولی بر خلاف سوختهای مصرفی غیر دریایی مقدار که دارای سولفور بسیار کم می‌باشد. سولفور موجود در سوخت دریای بطور نسبی بالا است. علت آن‌هم این است که در پروسه پالایشگاهی برش‌های سبک‌تر بعلت دمای پایین غلیان و تقطیر مانند بنزین و نفت سفید و گازوئیل دارای سولفور کم و بیشتر سولفور در برشهای سنگین‌تر خصوصاً نفت کوره که بعبارتی پسماند نفت خام در برج‌های تقطیر می‌باشد باقی می‌ماند. بنابراین به لحاظ آلودگی اکسیدهای سولفور از آلوده گنندگان عمده قلمداد می‌گردد.

قوانین بین‌المللی در رابطه با مقدار سولفور در سوخت

سازمان جهانی دریانوردی وابسته به سازمان ملل برای مقابله با آلودگی هوا در قوانین پیشگیری از آلودگی هوا در کنواسیون مارپول ضمیمه ۶ توجه ویژه‌ای به مقدار سولفور مصرفی دارد و بر اساس (regulation) مقرره ۱۴ آن تاکید بر مصرف سوخت سولفور پایین دارد.

اجرای قوانین بستگی به امکان اجرای آن دارد. برای اجرایی نمودن چنین قوانینی اصولاً نمایندگان دولتهای عضو و فعالاً صنعت در کمیته‌های موسوم به ”کمیته حمایت از محیط زیست دریایی“ (MEPC) Marine Environment Protectin Comittee در جلسات متعدد و براساس واقعیات به بررسی و وضعیت قوانین می‌پردازند.

یکی از موضوعات مورد بحث در جلسه ۷۰  موضوع کاهش مقدار سولفور در سوخت مصرفی در دریا به زیر ۵/. درصد برای سال ۲۰۲۰ بود که بعلت امکانات و ملاحظات اقتصادی موکول به بررسی مجدد در سال ۲۰۱۸ شد و بنظر می‌رسد که صنعت و صنایع مرتبط نتوانسته‌اند به راه حل همه‌جانبه و جهانی برسند (ر.ک. به جدول و نمودار ذیل و تذکر پاورقی.) اگرچه کشورهای موسوم به شمالی مانند اروپا، امریکا و شرق آسیا با ایجاد مناطقه ویژه پیشقدم برای کنترل نشر گازها مصرشده‌اند.

Outside an ECA established to limit SOx and particulate matter emissions

Inside an ECA established to limit SOx and particulate matter emissions

4.50% m/m prior to 1 January 2012

1.50% m/m prior to 1 July 2010

3.50% m/m on and after 1 January 2012

1.00% m/m on and after 1 July 2010

0.50% m/m on and after 1 January 2020[1]*

0.10% m/m on and after 1 January 2015

  

ال ان جی

راه‌های مقابله با مشکلات

 برای کاهش مقدار سولفور در سوخت دریایی راههای متفاوتی ارایه شده است که در ۲ مقوله ”پیش احتراق“ و ”پسا احتراق“ مورد توجه قرار گرفته است.

”پسا احتراق“ در این سیستم با استفاده از کاتالیست و یا شستشوی از ورود گازهای سولفور حاصل از احتراق جلوگیری می‌گردد. بسیاری از شرکتها این سیستم را مناسب می‌دانند چرا که با وجود کاتالیست، استفاده از سوخت با هر مقدار سولفور ممکن می‌باشد و مالکین شناورهای دیگر نگرانی در تامین سوخت در هر محل را ندارند. اما در مناسب و اقتصادی بودن این کاتالیستها صنعت در یانوردی اعتماد کامل ندارد و دلیل تاخیر و توجه صرف کمیته زیست محیطی ۷۰  سازمان دریایی و تاخیر در اجرا شاید بتوان  نشان از این بی‌اعتمادی قلمداد کرد.

”پیش احتراق“  در این سیستم هدف کاهش سولفور در سوخت مصرفی است که با تولید سوخت سولفور کم توسط پالایشگاها و یا توسط صنایع بالا دستی با بلندیگ، ایمولسیون، یا استفاده از نانو تکنولوژی و غیره. در بلندینگ و ایمولسیون قصد بر این است تا از مواد سوختنی با سولفور پایین برای مخلوط کردن با سوخت سولفور بالا و آب استفاده نمود. (در مقایسه استاندارد ایزو ۸۲۱۷ سال ۲۰۰۵ و ۲۰۱۷ و مجاز دانستن استفاده از انواع ترکیبات دیگر که قبلاً مجاز نبود در استاندارد ۲۰۱۷ میتواند ناشی از این نیاز باشد.)

یکی از راهای دیگر که مورد توجه صنعت می‌باشد استفاده از سوخت‌های بدون سولفور گاز طبیعی می‌باشد که دارای سولفور بسیار کم در شکل هیدروژن سولفید می‌باشد. این مقدار هم معمولاً در پروسه تبدیل به مایع جداسازی و تقریبا صفرمی‌شود.

گاز طبیعی مایع سوخت آینده شناورها

متان ساده‌ترین الکان با فرمول 4CH اولین زنجیره از هیدروکربنهای آلکانها با فرمول کلی 2+n2HnC بیش از ۹۶ تا ۹۹ درصد تشکیل دهنده گاز طبیعی می‌باشد که بطور آزاد در طبیعت موجود می‌باشد[i]. گاز متان در دمای منهای ۱۶۱ درجه در فشار متعارفی تبدیل به مایع با وزن مخصوص حدود ۴۵۸ گرم در لیتر می‌باشد.

بنا بر آخرین گزارش سالانه شرکت نفتی بی پی (ژوئیه ۲۰۱۷،) ایران با داشتن بیش از۵/۳۳ تریلیون مترمکعب، ۱۸٪ از ذخایر گازی بیشترین گاز دنیا را دارا می‌باشد. و با توجه به پروسه مایع‌سازی در فورم ال ان جی گازی کاملاً خالص می‌باشد. این گاز بعلت نگهداری در شکل مایع با فشار کمی بالاتر از یک اتمسفر قابلیت انفجار نداشته لذا برای حمل و نگهداری امن است و چون دمای نقطه جوش آن پایین است در صورت هر گونه حادثه‌ای بعلت تبخیر مشکل آلودگی دریا را ندارد. اگرچه گاز متان از گازهای مخرب گلخانه ای است و تقریباً از این منظر مضر می‌باشد. برا اساس تحقیقات محققین نشت گاز متان در هوا بسیار مخرب تر از گاز کربنیک تقریباً ۸۴ بار بیشتر. ولی سوختن متان تولید آب بیشتری نسبت به دیگر سوختهای فسیلی دارد.  

مصرف گاز طبیعی در صنعت حمل و نقل شهری به شکل سی ان جی در حال حاظر موضوعی جا افتاده است و بسیاری از خودروهای شهری دوگانه سوز می‌باشند؛ ولی استفاده در دریا در ابتدا محدود به شناورهای حمل تانکرهای حمل ال ان جی که نیروی رانش آنها با استفاده از توربین بخار می‌باشد بود. سوخت این شناورها برای استفاده در دیگهای بخار با برداشت از مخازن بار تامین می‌شود. این برداشت در حدود ۱ تا ۲ درصد برای ثابت نگهداشتن درجه منهای ۱۶۰ از آن در طول سفر است. در سالهای اخیر سازندگان اصلی موتورهای دریایی مانند مان بی اند یبلیو و سولزر اقدام به ساختن موتورهای دریایی دوگانه سوز نموده‌اند.

استفاده از گاز طبیعی بعلت مقررات سختگیرانه زیست محیطی و قیمت ارزانتر روز به روز در بین شرکتهای بزرگ کشتیرانی خصوصاً حمل کانتینر مقبولیت بیشتری را پیدا می‌کند. بنا به اخبار رسیده شرکت کشتیرانی ام سی سی ساخت ۱۰ فرورند شناور کانتینر بر ۱۸۰۰۰ فوتی، قادر به سوخت ال ان جی  را به شرکت کشتی‌سازی هیوندای را سفارش داده است.

 

مشکلات لجستیکی سوخت ال ان جی

یکی از عمده‌ترین عوامل بازدارندگی در استفاده از ال ان جی بعنوان سوخت در شرایط فعلی نبود بنادر بانکرینگ می‌باشد. برا اساس گزارشات صنعتکاران کره‌ای در ایران، کره‌جنوبی با تاسیس اولین ایستگاه بانکرینگ ال ان جی در کره جنوبی در این راه بنوعی پیشرو می باشد. بنا با اطلاعات چینی‌ها نیز علاقمند به ایجاد بندر ال ان جی در بندر بندر گواتر در پاکستان برای انتقال گاز از طریق بزرگراه در دست اجراء بین گواتر و غرب چین به مناطق غربی چین می‌باشند. 

با بزرگتر شدن هرچه بیشتر کشتیها خصوصاً حمل کانتینر با ابعاد بزرگ و محدود بودن بنادر برای پهلوگیری این مگا شناورها شرایط ویژه برای هزینه کردن تاسیس بانکرینگ را مهیا نموده است. برای مثال برای یک سرویس منظم بین دو هاب اصلی کانتینر در چین با دریافت فول بانکر در یکی از بنادر میتواند جوابگوی یک سفر رفت و برگشتی باشد.

بنادر بانکرینگ در منطقه

در یک گزارش مطالعاتی در نشریه Yearbook 31 Ocean انتشارات هلندی بریل (Brill) توسط اساتید دانشگاهای بنولوکس، با توجه دادن مخاطبین به ضرورت مصرف به سوخت‌های با سولفور کم به مقایسه دو بندر دبی و سُها در عمان بعلت تردد حجم بالا کانتینر به این دو بندر با ذکر اقدامات ابتدایی، معایب و محاسنات دبی، با سنگینتر ارزیابی نمودن کفه بسود دبی تبلیغ نموده است. ظاهراً انتخاب این دو بندر بعلت تلاش و رقابت آنها برای تاسیس اولین بندر بانکرینگ ال ان جی در خاورمیانه می‌باشد.

عدم توجه به بندر فیجره و انتخاب دبی شاید بعلت سرمایه‌گذاری در سوخت‌رسانی سنتی در فجیره با داشتن بیش از ۱۲ میلیون ذخیره‌سازی باشد. انتخاب دبی بسیار هوشمندانه می‌باشد و این دو بندر، امارات را به قطب بزرگ و تاثیر‌گذار در بانکرینگ دنیا تبدیل خواهد کرد.

یکی از معایب بنادر فجیره و خورفکان بعنوان بنادر سوخت‌رسان که بعلت عدم وجود رقیب پنهان مانده است دور بودن حدوداً ۶۵ مایلی از خط اصلی کشتیرانی بین خلیج فارس و اروپا و آسیا است که بعلت تحمیل شدن یک مسیر ۱۷۰ مایلی همواره هزینه اضافه برای شرکت‌های کشتیرانی بوده و هست. این ضعف برای بندر چابهار  و تا حدودی بندر جاسک هم صادق خواهد بود. در این بین دو بندر سیریک در جنوب میناب با فاصله ۲۰ مایلی و  سلخ با فاصله ۶ مایلی از مسیر اصلی کشتیرانی بین‌المللی مزیت مکانی ویژه‌ای بهره‌مند هستند.

با توجه به ظرفیت‌های ایران با داشتن بیشتر ذخایر گازی دنیا (بر اساس گزارش سالانه بی پی) و عضویت فعال در اُپک گازی، و نیاز بهره‌برداری هر بیشتر از منابع گازی خصوصاً میادین مشترک (همانگونه که در دستور کار می‌باشد) و افزایش تولید گاز، برای تولید ال ان جی می‌تواند با تنوع بخشی مکانی اقدام به صادرات و تبدیل به بزرگترین مرکز سوخترسانی ال ان جی نیز گردد ( همانگونه که پالایشگاه آبادان روزی بزرگترین پالایشگاه دنیا بود.) 

توجه به برسی و امکان سنجی بنادر ایرانی مانند سلخ در جنوب جزیره قشم، بندر سیریک در دهانه دریای عمان و برنامه‌های روی میز برای بندر صادراتی جاسک ضروری می‌نماید.

بندر جاسک

واقع در کناره دریای عمان یکی از بنادر استراتژیک مورد توجه دولت ایران برای صادرات مواد نفتی و رونق منطقه اقتصادی و امنیت کشور می‌باشد. برای این منظور در دولت یازدهم قرار بود که طی طرحی در۳ بخش؛ ۱) لوله کشی انتقال مواد نفتی از منطقه گوره در استان بوشهر به جاسک، ۲) ساخت مخازن ‌ذخیره سازی و۳) بندر صادراتی و نصب ۴ واحد  اس پی ام برای صادرات برای اجراء تعریف شده بود. در همین راستا رئیس جمهور محترم در معرفی وزرای دولت دوازدهم به قول داده شده از سوی وزیر نفت محترم وعده این مهم برای اجرای طرح و تبدیل این بندر ماهیگیری به بندر ثانویه صادرات را بعنوان اهداف مهم دولت از طریق مجلس به ملت داد.

براساس گزارشات؛ هم‌اکنون شرکت نفت  با دعوت از شرکتهای داخلی و بین‌المللی برای شرکت در مناقصه برای مخازن ذخیر مواد نفتی به میزان ده میلیون بشکه با ساحت، ۱۰ مخزن ۵۰۰ هزار بشکه‌ای و تاسیسات جانبی، شامل ژنراتور ۲ مگاوات و جاده‌سازی و ادارات را انجام داده و در حال بررسی توانیهای امید آسیا برنده مناقصه می‌باشد. و قرار است که مناقصه دوم برای ۲۰ میلیون بشکه نیز در دستور باشد. از جمله دیگر تاسیسات یک واحد پالایشگاه، آب شیرین‌کن و مهمتر از همه انشعاب از خط لوله ۷ گاز و تلمبه خانه برای انتقال گاز به عمان می‌باشد.

بندر سیریک  

در ورودی تنگه در عرض و طول جغرافیایی ۳۶ درجه و ۳۰ دقیقه شمالی و ۵۷ درجه  و ۵ دقیقه شرقی در سواحل مکران، اگر چه بکر است ولی با توجه به سیاستهای سازمان بنادر در منطقه و وزارت نفت برای احداث بندر نفتی جاسک و امکان حضور شرکت خصوصی مانند شرکت خدمات دریایی و مهندسی کشتیرانی و ایران مارین سرویسز وابسطه به بنیاد غدیر دارای شرایط مناسبی برای بانکرینگ ال ان جی می‌باشد.

بندر سلخ

در سواحل جنوبی جزیره قشم با مصوبه سال ۱۳۷۳ شمسی هیئت دولت بعنوان قطب عمده سوخت‌رسانی در خلیج فارس تعیین گردید. شرکت ستاره قشم برای این مقصود تاسیس گردید. سهامداران شرکت ستاره قشم در حال حاضر شرکت کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران  ب همراه سازمان منطقه آزاد قشم و شرکت ملی نفتکش با توجه به تجربه این شرکتها می‌تواند یکی از بازیگران پیشرو باشد.

بندر سلخ

Sirik

سیستم بانکرینگ بخشی از زنجیره تامین دریایی و صرفاً محدود به سوخت نمی‌باشد و برای اجرای سیستم موسوم به اکو سیستم زنجیره تامین داشتن دیگر امکانات تامین مانند آب و روغن دریایی از یک طرف و تدارک قطعات و ملزومات، مواد خوراکی را نیز شامل می‌گردد.

نزدیکی فرودگاهای بین‌المللی بندر عباس و قشم با تاسیس هتل و بازار در بنادر سیریک و سلخ به منظور تعویض پرسنل و توافقات دوجانبه با شرکتهای تعمیراتی و تدارکانی می تواند به رونق این مناطق محروم کمک نماید.

تولید و زنجیره تامین ال ان جی

مطالعات موجود حاکی از امکان تاسیس یک ایستگاه مایع‌سازی گاز طبیعی ال ان جی به ظرفیت هفت و نیم میلیون تن با سرمایه‌گذاری چند میلیارد دلاری برای تامین بانکرینگ سوخت و صادرات ال ان جی می‌باشد و با توجه به شرایط پسا برجام و در راستای سیاستهای دولت و همت وزارت امور خارجه برای ایجاد بخش اقتصادی امکان ترغیب شرکتهای خارجی اسیایی و اروپایی علاقمند برای مشارکت در ایجاد تاسیساتی ال ان جی، همانند تاسیساتی که در جزیره ساخالین در شرق روسیه صورت گرفته است می باشد.

به لحاظ تغزیه و خوراک برای تبدیل به ال ان جی کافی است  توجه شود که؛ بندر سیریک در مسیر خطوط لوله های نفتی و گازی آتی به بندر جاسک که خود قطب آینده صادرات نفتی ایران در خارج از تنگه هرمز می باشد قرار دارد و بندر سلخ در چند ده متری خط لوله گاز/میعانات از میادین منطقه جزیره هنگام به پالایشگاه گورزین در شمال جریره قشم می‌باشد.

همچنین خط لوله هفتم گاز به منظور انتقال گاز به هند از طریق پاکستان موسوم به خط لوله صلح نیز از نزدیکی سیریک و از چند کیلومتری بندر سلخ می گذرد. این خط لوله که فعلاً بعلت کوتاهی پاکستان و هند و با توجه به قولهای کاخ سفید در سفیر اخیر رئیس جمهور هند به امریکا برای تامین ال ان جی این کشود بنطر می‌رسد مانند خط لوله ناباکوف بعلت کارشکنی دشمنان ایران از حیض انتفاع ساقطع گردد.

تولید ال ان جی

بانکرینگ و صادرات

سخنی با مدیران و سیاستگذاران کشور

در شرایط فعلی که سرمایه‌گذار خارجی بالقوه، خریدار خارجی بالقوه، امکانات محلی بالقوه و شرایط ایده‌آل برای پیشرو بودن در بانکرینگ ال ان جی سوخت رسانی موجود می‌باشد؛ تنها نیاز به تامین خوراک می‌باشد که تدبیر و همت بلند مسئولین را برای توسعه پایدار و هم‌جانبه مرزهای حساس استراتژیک جنوبی و آسایش مردم منطقه، را می‌طلبد.

------------------------------------------------
          
                 علی فرخنده       
            


[1] * Depending on the outcome of a review, to be concluded by 2018, as to the availability of the required fuel oil, this date could be deferred to 1 January 2025.  MEPC 70 (October 2016) considered an assessment of fuel oil availability to inform the decision to be taken by the Parties to MARPOL Annex VI, and decided that the fuel oil standard (0.50% m/m) shall become effective on 1 January 2020 (resolution MEPC.280 (70)).



[i] Natural Gas composition analysis measures:

    • Methane, CH4, (96 up to 99%)

The rest below compounds constituent for other 4 to 1 %

کلمات کلیدی

گاز مایع طبیعی   ال ان جی   سوخت کم سولفور   بانکرینگ   کشتیرانی   شرکت ملی نفتکش  

::