::

پایگاه جامع دریایی

دسته بندی :مقالات تاریخ انتشار :۱۳۹۸/۳/۸
تبیین مهم‌ترین ابعاد پایداری در لجستیک دریایی و راه‌حل‌های جهانی
پایداری در حوزه بنادر و کشتیرانی‌ها به‌عنوان بزرگ‌ترین بخش لجستیک جهانی که جابه‌جایی بیش از 90 درصد تجارت جهان را بر عهده دارد، از اهمیت و حساسیت خاصی برخوردار است. چراکه فعالیت‌های این حوزه از ابعاد گوناگون بر زیست‌بوم‌های دریایی، جو زمین و نیز جوامع انسانی تأثیرگذار است.

به گزارش شیپنا به نقل از مانا، یکی از مهم‌ترین آثار فعالیت‌های لجستیک دریایی، تبعات زیست‌محیطی این فعالیت‌ها به لحاظ آلودگی‌های دریایی و جوی است که مقابله با آن‌ها همواره در دستور کار سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی و دولت‌ها قرار داشته است. استفاده بخش قابل‌توجهی از کشتی‌های جهان از سوخت‌های فسیلی همانند سایر شیوه‌های حمل‌ونقل، انتشار گازهای گلخانه‌ای و ذرات معلق را اجتناب‌ناپذیر کرده است. طبق آمار آنکتاد، حدود 3.3 درصد از دی‌اکسید کربن و 20 تا 30 درصد دی‌اکسید نیتروژن منتشر شده در جو زمین، ناشی از احتراق سوخت کشتی‌هاست اما با این حال، حمل‌ونقل دریایی اقتصادی‌ترین شیوه حمل به لحاظ مصرف انرژی است.

اما یکی از نگرانی‌های ویژه در خصوص آلایندگی ناشی از تردد کشتی‌ها در دریاها، انتشار دی‌اکسید سولفور است. انتشار این آلاینده، خطرات متعددی را برای انسان و محیط‌زیست خشکی و دریا به دنبال دارد. بر اساس نتایج مطالعه‌ای در خصوص آلودگی هوای ناشی از فعالیت کشتی‌های تفریحی در بنادر کشور آلمان، میزان سولفور سوخت‌های سنگین مورد استفاده در کشتی‌ها، می‌تواند تا 3500 برابر سوخت وسایل نقلیه زمینی باشد. همچنین طبق نتایج مطالعه‌ای دیگر در کشور چین، اگر یک کشتی متوسط یا بزرگ کانتینری به مدت یک روز تمام و با 70 درصد قدرت موتور، سوخت حاوی 3.5 درصد سولفور را مصرف کند، میزان سولفور منتشر شده از آن معادل انتشار این آلاینده از حدود 500 هزار کامیون نو در همین مدت‌زمان خواهد بود.

از دیگر موضوعات مورد توجه در رابطه با آثار زیست‌محیطی فعالیت‌های دریایی، صدمات ناشی از انتقال و تخلیه آب‌توازن کشتی‌ها در زیست‌بوم‌های دریایی متفاوت و نیز آلودگی‌های ناشی از بروز حوادث دریایی نظیر انتشار مواد نفتی و یا مواد شیمیایی خطرناک در دریاهاست.

آثار زیست‌محیطی ناشی از فعالیت‌های بنادر نیز موضوعی است که مورد توجه سازمان‌های بین‌المللی و بنادر تجاری در سراسر جهان قرار دارد. در کنار آلایندگی ناشی از احتراق سوخت کشتی‌هایی که به بنادر تردد می‌کنند، نشت برخی از کالاهای فله به‌خصوص نفت، گاز و مواد شیمیایی به دریا در حین جابه‌جایی یا بارگیری و تخلیه، می‌تواند به بروز آلودگی‌های دریایی منجر شود و محیط‌زیست این مناطق را مورد تهدید قرار دهد. همچنین مواد زائد به‌جای مانده از کشتی‌هایی که به بنادر مراجعه می‌کنند و یا باقی‌مانده بارهای زائد نیز در صورت عدم مدیریت صحیح، منجر به آلودگی محیط‌زیست دریایی می‌شوند.

 ابعاد اجتماعی و اقتصادی لجستیک دریایی

یکی از اصلی‌ترین مؤلفه‌های پایداری از بُعد اجتماعی در این حوزه، تأمین و حفظ ایمنی و شرایط کاری مطلوب برای کارکنان کشتی‌ها و بنادر است. از سوی دیگر، نقش بنادر به‌عنوان پیونددهنده شبکه‌های حمل زمینی و دریایی و تمرکز انواع فعالیت‌های لجستیکی در این زیرساخت‌ها موجب اثرگذاری مستقیم آن‌ها بر جوامع انسانی مرتبط می‌شود. از آنجایی که بسیاری از زیرساخت‌های بندری در حاشیه شهرهای بندری قرار دارند، توسعه فیزیکی بنادر و فضای پسکرانه آن‌ها به دلیل محدودیت دسترسی به زمین با چالش‌هایی مواجه بوده و در عمل جوامع شهری مجاور بنادر را به لحاظ کیفیت زندگی و فضاهای شهری تحت تأثیر قرار می‌دهد. به همین جهت، موضوع تعامل بنادر و جوامع شهری در دستور کار برنامه‌های جهانی قرار دارد.

یکی دیگر از آثار فعالیت‌های لجستیکی بنادر بر روی جوامع، تبعات ناشی از تردد مکرر وسایل نقلیه زمینی و به‌خصوص جاده‌ای به بنادر است که علاوه بر ایجاد آلودگی هوا در مناطق مجاور، آلودگی‌های صوتی را نیز به دنبال دارد. در نهایت انتشار آلاینده‌های حاوی سولفور در اثر تردد و توقف کشتی‌ها در بنادر، تهدیدی برای سلامتی شهروندان مجاور بنادر از نظر ابتلاء به سرطان ریه و بیماری‌های قلبی به شمار می‌رود. در صورت وزش بادهای قوی از سمت دریا به داخل سرزمین، حتی امکان انتقال این آلاینده‌ها به نواحی شهری که در فواصل طولانی‌تر قرار دارند نیز وجود دارد. بررسی‌ها نشان می‌دهد کشتی‌های تفریحی و مسافری به جهت پهلوگیری بیشتر در حاشیه شهرهای بندری نیز سهم قابل‌توجهی از انتشار این آلاینده را در این مناطق به خود اختصاص می‌دهند.

سطح کارایی عملکرد و ارائه خدمات در لجستیک دریایی یکی دیگر از عوامل اثرگذار در پایداری این حوزه از نظر اقتصادی و اجتماعی است. چراکه کارآمدی و خدمات‌دهی مطلوب از یک‌سو موجب صرفه‌جویی در مصرف منابع و سودآوری و درآمدزایی فعالیت‌های کشتیرانی و بندری شده و از سوی دیگر منافع ذی‌نفعان را با تأمین نیازهای اعضای زنجیره‌های تأمین به‌عنوان متقاضیان خدمات لجستیک دریایی برآورده می‌سازد. علاوه بر این، از آنجایی که بنادر دروازه‌های اصلی دسترسی کشورها به شبکه‌های حمل‌ونقل بین‌المللی هستند، کیفیت اتصالات پسکرانه و به‌خصوص ارتباط بنادر با کریدورهای حمل‌ونقل بین‌المللی و نیز سطح و گستره خدمات لجستیکی ارائه شده از طریق زیرساخت‌های لجستیکی پشتیبان (بنادر خشک و مراکز لجستیکی)، از عوامل اثرگذار بر پایداری بنادر هستند. یکپارچگی این اتصالات و در کنار آن کارایی عملیات لجستیک دریایی، نقش اساسی را در قابلیت رقابت‌پذیری بنادر ایفا می‌کند که موجب ترغیب زنجیره‌های تأمین برای عبور کالاهای خود از بنادر و حتی استقرار انواع فعالیت‌های تولیدی، تجاری و خدماتی در مناطق پیرامون بنادر می‌شود. این امر به نوبه خود ایجاد اشتغال و در نتیجه توسعه و افزایش سطح رفاه اجتماعی در این مناطق را در پی داشته و در نهایت تأثیرگذاری مثبت در دستیابی به اهداف توسعه‌ای در سطح ملی خواهد داشت. مصداق بارز این موضوع در ایران، پتانسیل‌های موجود در بندر چابهار به‌عنوان یکی از مهم‌ترین محورهای توسعه سواحل مکران است.

 راه‌حل‌های پایداری در لجستیک دریایی

با توجه به تنوع و گستردگی آثار ناشی از فعالیت‌های لجستیکی دریایی، دستیابی به اهداف پایداری در این حوزه مستلزم ایفای نقش نهادهای بین‌المللی و دولت‌ها از طریق تدوین قواعد بین‌المللی و سیاست‌گذاری و همچنین عملکرد مسئولانه متولیان بندری، ارائه‌کنندگان خدمات بندری، کشتیرانی‌ها و صنایع دریایی در توسعه و به کارگیری راه‌حل‌های نوآورانه در این زمینه است. از این‌رو راه‌حل‌های تحقق پایداری در لجستیک دریایی، طیف متنوعی از موضوعات در سطوح بین‌المللی، ملی و بنگاهی را شامل می‌شود. در ادامه جمع‌بندی اقدامات و راه‌حل‌های دستیابی به پایداری بر اساس تجربیات و نوآوری‌های موجود در سطح جهانی ارائه شده است:

 اقدامات سازمان‌های بین‌المللی: در خصوص اقدامات جهانی مرتبط با پایداری لجستیک دریایی، می‌توان به کنوانسیون‌های سازمان بین‌المللی دریانوردی از جمله کنوانسیون پیشگیری از آلودگی ناشی از کشتی‌ها (مارپل) و الحاقیه‌های آن و کنوانسیون مدیریت آب‌توازن اشاره کرد. همچنین از دیگر اقدامات بین‌المللی در این زمینه، پروژه جهانی تحت عنوان برنامه پایداری بنادر جهان است که در اوایل سال 2017 توسط اتحادیه بین‌المللی بنادر و لنگرگاه‌ها (IAPH) تعریف شده است. این برنامه که در انطباق با اهداف هفده‌گانه توسعه پایدار سازمان ملل طرح‌ریزی شده، به دنبال تقویت و هماهنگی اقدامات پایداری در بنادر سراسر جهان و توسعه همکاری‌های بین‌المللی با شرکای بنادر در زنجیره‌های تأمین است.

ابزارهای سیاستی دولت‌ها: نظیر سیاست‌های کنترل آلایندگی (مانند تعیین مناطق کنترل انتشار در سطح ملی و منطقه‌ای)، اجرای سیاست‌های مالیاتی، به کارگیری سیاست‌های منعطف‌تر (در مقابل سیاست‌های دستوری) مانند سیستم‌های مالیات بر کربن (کنترل و تجارت) به معنای کنترل آلودگی با تعریف محرک‌ها و مشوق‌های اقتصادی.

استفاده از منابع انرژی جایگزین و سوخت‌های با آلایندگی کمتر: شامل مواردی نظیر بهره‌برداری از انرژی‌های تجدیدپذیر مانند امواج ساحلی، انرژی خورشیدی و انرژی باد به‌عنوان جایگزین نیروی برق مورد استفاده در بنادر، استفاده از سوخت LNG در کشتی‌ها و تولید سوخت‌های با درصد سولفور پایین‌تر.

بهبودهای فناورانه و بهره‌گیری از فناوری‌های دیجیتال به منظور افزایش بهره‌وری عملیات بندری: استفاده از فناوری‌ها به منظور ارتقاء بهره‌وری سیستم‌های عملیات جهت افزایش سرعت انجام عملیات و کاهش ازدحام در بنادر و به حداقل رساندن نیاز به توسعه فیزیکی، استفاده از تجهیزات بندری سبز و استفاده مفید از هدررفت‌های انرژی تجهیزات برای مقاصد دیگر.

بهبـودهای فناورانه در کشتی‌ها: بهبود فناوری‌های مورد استفاده در کشتی‌ها به منظور کاهش مصرف سوخت و آلایندگی.

بهبودهای ارتباطات لجستیکی بندر و پسکرانه: شامل توسعه پسکرانه و امکانات بندری به منظور استفاده از حمل ریلی به‌جای حمل جاده‌ای، از طریق تکمیل ارتباطات ریلی بندر و ایجاد زیرساخت‌هایی مانند بنادر خشک برای کاهش ازدحام بنادر و بهره‌گیری هر چه بیشتر از منافع زیست‌محیطی و اقتصادی نهفته در حمل ریلی.

 منابع:

- www.mdpi.com

- www.unctad.org

- www.imo.com

- sustainableworldports.org

- www.greenport.com

- www.ukmarinesac.org.uk

- www.unglobalcompact.org





کلمات کلیدی

اخبار دریایی   اخبا بنادر   بنادر   کشتیرانی‌   زیست‌بوم‌های دریایی   لجستیکی بنادر   محیط‌زیست دریای   لجستیک دریایی  

::